Je opent de voorlopige aanslag, ziet een bedrag naast "belastbaar inkomen box 3" en fronst je wenkbrauwen. Je spaarrekening bij ING gaf dit jaar amper 1,5 procent rente, maar de Belastingdienst rekent alsof je een veel hoger rendement hebt gehaald. Dat gevoel — belasting betalen over geld dat je nooit hebt verdiend — is precies waarom box 3 al jaren onderwerp van rechtszaken, herstelwetten en Kamerdebatten is. En in 2026 verandert er weer genoeg om je aangifte over 2025 nog eens goed na te kijken.
Waarom je aanslag dit jaar anders aanvoelt
Box 3 belast niet je werkelijke inkomen uit vermogen, maar een fictief rendement: de Belastingdienst deelt je bezittingen in drie categorieën — spaargeld, beleggingen en schulden — en rekent voor elke categorie met een vast, verondersteld percentage. Voor spaargeld ligt dat forfait al jaren ruim boven de rente die banken zoals ABN AMRO, Rabobank of ING daadwerkelijk uitkeren. Voor beleggingen wordt juist uitgegaan van een hoog verondersteld rendement, ook in een jaar waarin je aandelenportefeuille nauwelijks beweegt. De Hoge Raad oordeelde in het Kerstarrest van eind 2021 dat dit systeem in strijd kan zijn met het eigendomsrecht wanneer het forfaitaire rendement hoger uitvalt dan wat je werkelijk hebt behaald, en sindsdien probeert de wetgever het stelsel te repareren zonder de hele aangifteketen om te gooien. Dat repareren gebeurt met lapmiddelen, en 2026 voegt daar weer een laag aan toe.
De tegenbewijsregeling: eindelijk rekenen met je échte rendement
De belangrijkste vernieuwing is de tegenbewijsregeling, die inmiddels structureel is verwerkt in de aangifte inkomstenbelasting. Kwam je forfaitaire rendement hoger uit dan wat je spaargeld en beleggingen daadwerkelijk opleverden? Dan kun je via het formulier Opgaaf Werkelijk Rendement op MijnBelastingdienst.nl aantonen wat je echte rendement was, en betaal je daarover belasting in plaats van over het forfait. Klinkt eenvoudig, is het niet helemaal: je moet elke transactie, elk dividend en elke waardestijging van je hele vermogen over het hele jaar reconstrueren, inclusief niet-gerealiseerde koerswinsten op aandelen die je nog in bezit hebt. Voor iemand met alleen een spaarrekening bij Rabobank is dat een kwartiertje werk. Voor wie een beleggingsportefeuille bij DEGIRO of Meesman combineert met een tweede woning, is het een middag puzzelen met jaaroverzichten.
De cijfers voor 2026: tarief, vrijstelling en forfaitaire percentages
Het tarief in box 3 staat op 36 procent van het (forfaitaire of werkelijke) rendement. De heffingvrije vermogen — het bedrag waarover je sowieso geen belasting betaalt — ligt rond de 57.000 euro per persoon, en fiscale partners tellen dat bedrag simpelweg dubbel. Wat vaak over het hoofd wordt gezien: dit is geen drempel maar een vrijstelling, dus zodra je erboven zit, betaal je alleen over het deel daarboven, niet over je hele vermogen.
- Forfaitair rendement op spaargeld: dicht bij de werkelijke spaarrente, meestal ergens tussen de 1 en 2 procent
- Forfaitair rendement op beleggingen en onroerend goed: aanzienlijk hoger, vaak richting de 6 procent
- Forfaitair rendement op schulden: een aftrekpost, tegen een lager percentage dan wat je feitelijk aan hypotheekrente of leningrente betaalt
- En dat is precies het probleem — wie vooral spaart, komt met het forfait doorgaans dichter bij de waarheid dan wie belegt of een tweede huis verhuurt
Vakantiewoning, crypto en andere posten die mensen vergeten
Box 3 gaat niet alleen over de spaarrekening en het beleggingsdepot — het is de verzamelbak voor vrijwel al je vermogen buiten je eigen woning en pensioen. Een vakantiehuis in Zeeland of aan de Franse Atlantische kust telt mee tegen de WOZ-waarde, ook als je het nooit verhuurt. Bitcoin, Ethereum en andere cryptovaluta vallen eveneens in box 3, gewaardeerd tegen de koers op 1 januari, en de Belastingdienst krijgt via crypto-exchanges steeds vaker gegevens aangeleverd om dat te controleren. Ook een tweede auto die je alleen voor de verhuur aanhoudt, een lening aan een familielid, of het aandeel in een vakantiepark-timeshare telt mee. Wie denkt dat alleen de spaarrekening en de aandelenportefeuille van de bank worden doorgegeven, onderschat hoe breed deze belasting inmiddels reikt.
Dat is meteen de reden waarom de tegenbewijsregeling voor sommige huishoudens zoveel voordeel oplevert en voor andere nauwelijks iets verandert. Een gezin met alleen een spaarrekening en een beleggingsrekening kan het werkelijke rendement redelijk snel reconstrueren aan de hand van jaaroverzichten van de bank. Een huishouden met een vakantiewoning, een cryptoportefeuille en een lening aan de zoon of dochter moet voor elke categorie apart het werkelijke rendement berekenen — huurinkomsten en waardestijging voor het huis, koerswinst voor de crypto, ontvangen rente voor de lening — en dat kost al snel een avond meer dan het spaarders kost.
Sparen of beleggen: wat is nu eigenlijk slimmer
Beleggen wint dit rondje, maar niet met veel.
Wie vermogen boven de vrijstelling heeft staan, betaalt in de praktijk relatief meer belasting op spaargeld dan op een goed gespreide beleggingsportefeuille, simpelweg omdat aandelenrendementen over een langere periode het forfait van 6 procent regelmatig overtreffen, terwijl spaarrente daar structureel onder blijft. Beleg dus het deel van je vermogen dat je minstens vijf tot tien jaar kunt missen, en laat een indexfonds bij Meesman, Brand New Day of een broker als DEGIRO het zware werk doen — actief handelen voegt zelden iets toe en kost vaak meer aan fees dan het oplevert. Toch is beleggen niet automatisch de winnaar: wie het geld over twee jaar nodig heeft voor een verbouwing of een studie van de kinderen, kan zich geen slechte beursmaand veroorloven, en dan blijft een spaarrekening bij ING of Rabobank de veiligere plek — ook al rekent de fiscus daar fictief meer rendement op toe dan de rente die je daadwerkelijk bijgeschreven krijgt (de teller op je bankapp loog niet, de fiscus wel).
Wat het uitstel van "echt rendement" voor je betekent
De grote belofte — een box 3 die simpelweg belasting heft over wat je werkelijk hebt verdiend, zonder gedoe met tegenbewijs — staat al sinds 2021 op de rol en is inmiddels drie keer uitgesteld. Het kabinet mikt nu op een ingangsdatum ergens rond 2028, maar behandel die datum met een korrel zout: de Belastingdienst gaf eerder aan dat de systemen voor massale, geautomatiseerde verwerking van werkelijk rendement simpelweg niet op tijd klaar waren. Tot die tijd blijft de tegenbewijsregeling het vangnet, en dat vangnet werkt alleen als je zelf actie onderneemt — de Belastingdienst rekent standaard nog steeds met het forfait, tenzij jij aantoont dat het anders moet.
Vijf stappen om dit najaar niet te veel te betalen
Concreet betekent dit voor je aangifte over 2025, die je dit voorjaar hebt ingediend of met uitstel dit najaar nog moet afronden:
- Zet elk spaarsaldo en elke beleggingswaarde op 1 januari 2025 op een rij, inclusief spaarrekeningen bij verschillende banken
- Bereken je werkelijke rendement over 2025: rente, dividend en koerswinst minus koersverlies, en vergelijk dat met wat de Belastingdienst forfaitair aanneemt
- Val je fors lager uit? Dien dan de Opgaaf Werkelijk Rendement in — dit kan met terugwerkende kracht tot enkele jaren terug, dus check ook oude aanslagen
- Heb je een spaarrekening met een teleurstellend rentepercentage en verder niets? Vergelijk toch even wat een overstap naar een andere aanbieder je op jaarbasis oplevert, want een half procentpunt extra rente scheelt bij een ton aan spaargeld al gauw enkele honderden euro's
- En vergeet zeker niet: fiscaal partnerschap laten meewegen kan de verdeling van vermogen tussen jou en je partner fiscaal voordeliger maken, ook al verandert er aan het totale vermogen niets
Vraag dit jaar sowieso de tegenbewijsregeling aan als je spaargeld met een rente onder de 2 procent hebt gecombineerd met een fors vermogen boven de vrijstelling — de moeite van het invullen weegt bijna altijd op tegen de besparing. En beleg vooral niet vanuit paniek voor de aangifte: spreid rustig via een indexfonds en laat de belastingdruk daarna volgen, niet andersom.
Uiteindelijk verandert box 3 elk jaar een beetje, en verandert de kern niet: wie goed geïnformeerd is en precies bijhoudt wat zijn geld werkelijk oplevert, betaalt structureel minder dan wie blindelings het formulier invult zoals de Belastingdienst het voorinvult.